ZARYS HISTORII JAMNA
Kontekst historyczny i kulturowy jako tło do dziejów kościoła.

Jamno (dawniej Jamen, Jamele, Jament) leży na Pomorzu Zachodnim – krainie odpowiadającej w przybliżeniu dawnemu Księstwu Pomorskiemu (łac. Pomerania, niem. Pommern). Jej terytorium od średniowiecza sięgało od zachodu do rzeki Reknitz i Damgartem/Dębogóry po rzekę Łebę i Lębork na wschodzie, na południu okresowo po Berlin i dolinę Noteci-Warty. Państwo to, ukształtowane pod władzą dynastii Gryfitów na przełomie XI i XII w., przetrwało ponad 500 lat – do 1637 r., kiedy zmarł Bogusław XIV – ostatni przedstawiciel rodu książęcego, a ziemie pomorskie w 1648 r. na mocy pokoju westfalskiego podzielono między Brandenburgię i Szwecję. W 1815 r. cały obszar historycznego Pomorza znalazł się pod jednym – pruskim, a następnie niemieckim panowaniem. W wyniku drugiej wojny światowej kraina uległa podziałowi – jej 2/3 powierzchni ze Szczecinem znalazła się w Polsce, podczas gdy reszta z wyspą Rugią pozostała w Niemczech.

Średniowiecze. Najwcześniejsze dzieje wsi do końca XV w.

Jamno w źródłach pisanych wymienia się po raz pierwszy w 1224 r. w dokumencie, którym Księżna Anastazja, wdowa po Bogusławie I, przekazała dla klasztoru premonstratensów w Białobokach (Belbuck) położonego w okolicach Kołobrzegu jedenaście wsi, wśród których wymieniony jest Jannow na ziemi kołobrzeskiej. W roku 1248 – Jamno wraz z innymi osadami –  wschodniej części ziemi kołobrzeskiej – jako darowizna Barnima I dla biskupa Wilhelma weszło w skład biskupstwa kamieńskiego.W roku 1278, istniejący już w Jamnie kościół został oddany pod opiekę cysterek przybyłych z Itzehoe i osadzonych w Koszalinie przez biskupa kamieńskiego Hermana von Gleichen. W dokumencie wymienione są wszystkie posiadłości, które miał przekazać klasztorowi, między innymi kościół w Jamnie „ecclesia in Jamene”. Na podstawie dokumentu fundacyjnego z 5.06.1278 r. cysterki miały prawo dysponować m.in. wszelkimi dochodami kościoła w Jamnie.

18 grudnia 1331: biskup Friedrich von Eickstedt nadał wieś Jamno (Jament) miastu Koszalin wraz z przynależnościami, polami, lasami, wodami i sądownictwem – odtąd dzieje wsi były związane z historią miasta. Ziemie chłopskie stały się własnością miasta, a chłopi jamneńscy byli wieczystymi ich dzierżawcami i poddanymi rady miejskiej.

Czasy nowożytne. Wprowadzenie wyznania luterańskiego 1534 r. Wojna trzydziestoletnia i dzieje wsi do końca XVII w.

W 1534 r. sejm w Trzebiatowie nad Regą wprowadził wyznanie luterańskie na Pomorzu. Książęta pomorscy Barnim IX Pobożny i Filip I ustanowili luteranizm na Pomorzu Zachodnim, jako religię państwową. W 1545 roku uprawnienia miasta Koszalina do Jamna potwierdził pierwszy protestancki biskup kamieński – Bartłomiej Swawe. W 1552 roku Jezioro Jamno zalało wieś, co przypuszczalnie przyczyniło się również do koniecznego po kataklizmie jej uporządkowania i pomierzenia. Prawdopodobnie wówczas Jamno zyskało rozplanowanie owalnicy. W centrum owalnego placu znajdował się kościół parafialny. Granicę gruntów wiejskich od strony południowo-zachodniej i zachodniej tworzyła rzeka Dzierżęcinka, na odcinku północnym jezioro Jamno i wieś Łabusz, na północnym wschodzie rzeka Unieść, na południu tereny miasta Koszalina.

Wiek XVIII. Wojna siedmioletnia.

Jamno uznawane było za jedną z najbogatszych wsi w rejonie Koszalina. W XVIII w. istniała tu struktura społeczna o trzech warstwach mniej lub bardziej uprzywilejowanych w zależności od posiadanego majątku. W 1743 r. weszły w życie przepisy ustanawiające coraz wyższe czynsze na rzecz miasta co stało się przyczyną buntu gospodarzy w Jamnie przeciw magistratowi koszalińskiemu. Wniesiony do magistratu protest popierał ówczesny sołtys – Mallow, najaktywniejszymi buntownikami byli wiejski ławnik Joachim Volkmann  kmieć Marcin Bulgrin – którzy zostali aresztowani. We wsi doszło do poważnych rozruchów. Bunt trwał przez całe lata 40. XVIII w. i zakończył się porażką mieszkańców Jamna.

W latach 1756–1763 trwała wojna siedmioletnia pomiędzy Wielką Brytanią, Prusami i Hanowerem a Francją, Austrią, Rosją, Szwecją i Saksonią. Wojna ta charakteryzująca się nie tylko bitwami na otwartym polu, ale również oblężeniami i podpaleniami miast zakłóciła dotychczas dostatnie życie jamneńczyków. Zwłaszcza w latach 1760 – 1763 jej skutki mieszkańcy Jamna odczuli w sposób bardzo dotkliwy. Sprawujący w Jamnie funkcję pastora w latach 1749-1771 r. Christian Wilhelm Haken, historyk zachodniopomorski, w swojej kronice opisuje te trudne dla niego oraz mieszkańców Jamna czasy.[12] Ciężar wojny był bardziej odczuwalny w ostatnich latach jej trwania, gdy w Jamnie zakwaterowano rosyjskie wojska. Mieszkańcy ponieśli wielkie szkody i musieli znosić codzienny niepokój. Panował głód, bieda. W 1762 nastały zarazy i epidemia zgniłej gorączki a wraz z nimi śmierć. W okresie wojny liczba ludności wsi spadła z 432 osób do 295. W lutym 1763 r. nastał pokój.

Wiek XIX. Zainteresowanie badaczy kulturą i sztuką jamneńską.

Z 1820 r. znana jest mapa Jamna, na której widoczne jest historyczne rozplanowanie wsi. Wieś założona została na planie owalnicy z placem pośrodku, gdzie usytuowany był kościół z cmentarzem. Zagrody rozplanowano wokół placu. W pewnym oddaleniu, wzdłuż zewnętrznej drogi wiejskiej tworzącej pierścień wokół placu z kościołem (nawsia), usytuowane były zagrody kmiece z ogrodami w części tylnej i pasmami pól.

W 1825 r. władze miejskie uwłaszczyły kmieci i zagrodników, a w końcu l. 40. XIX w. również osiadłych we wsi chałupników.

Już w 1. połowie XIX w. kultura jamneńska budziła zainteresowanie badaczy. Wówczas nasiliły się terenowe badania etnograficzne. Pojawiły się liczne publikacje o kulturze materialnej i duchowej Jamna.

W 1889 r. wielki pożar strawił połowę wsi. Wybudowanie w latach 1899-1900 utwardzonej drogi między Jamnem a Koszalinem przyczyniło się do rozwoju wsi i bogacenia się jej mieszkańców. Zdaniem dwudziestowiecznych badaczy kultury regionu – fakt ten wpłynął na zacieranie się odrębności kulturowej mieszkańców Jamna.

Wiek XX w. Pożary wsi. Wojna. Wysiedlenia.

Wieś nawiedziły liczne pożary również w 1909 r.,1920 r.,1921 r.,1932 r.,1934 r.

Po wojnie w latach 1945-1947 mieszkańcy Jamna i Łabusza musieli opuścili wieś pozostawiając po sobie materialne świadectwa kultury jamneńskiej.